Go
Go, çizgili bir tahtada iki kişiyle oynanan bir oyundur: oyuncular sırayla kendi renklerindeki taşları çizgilerin kesişim noktalarına koyar ve rakipten daha fazla bölgeyi çevrelemeye çalışır. İlk hamleyi siyah yapar.
Tahta
Tahtalar 19×19, 13×13 ve 9×9 çizgidir; boyutu oda belirler. Taşlar karelerin içine değil, kesişim noktalarına (noktalar) konur. Konan taş artık hareket etmez — yalnızca rakip onu esir alırsa tahtadan kaldırılabilir.
Özgürlükler ve esir alma
Bir çizgi boyunca yan yana duran aynı renk taşlar bir grup oluşturur. Grubun yanındaki boş noktalar onun özgürlükleridir. Rakibin hamlesi bir grubun son özgürlüğünü doldurursa, grubun tamamı tahtadan kaldırılır — bunlar esirlerdir.
İntihar yasaktır: bu hamleyle rakibin hiçbir grubu esir alınmıyorsa, taşı kendi grubunun hiç özgürlüğü kalmayacak şekilde koyamazsınız.
Ko ve tekrarlar
Ko kuralı, sizin bir taşınızı az önce esir almış olan tek bir taşı hemen geri almayı yasaklar: önce başka bir yere oynamanız gerekir. Gerisi partinin kurallarına bağlıdır:
- Japon — tahtadaki pozisyon, arada hiç pas geçilmeden öncekilerden birini tekrarlarsa (uzun döngü: üçlü ko ve benzerleri), parti sonuçsuz biter; pastan ve oyuna devam edildikten sonra ko almak sıradan bir hamledir;
- Çin — tahtadaki pozisyonu öncekilerden biriyle aynı yapan her hamle yasaktır (süperko).
Partinin sonu
Hamle yerine pas geçebilirsiniz. Art arda iki pastan sonra sayım başlar. Hakem programı başlangıç işaretlemesini önerir — ölü taşlar ve sekideki gruplar —, oyuncular onu tahtada görür. Bir gruba tıklamak işaretini değiştirir: canlı, ölü ya da sekide. İki oyuncu da “Kabul” düğmesine bastığında parti sayılır. Oyunculardan herhangi biri “Oyuna devam et” düğmesine basabilir — o zaman işaretler sıfırlanır, parti devam eder ve ilk hamleyi devam etmeyi isteyenin rakibi yapar.
Sayım süresini oda belirler, varsayılan olarak 3 dakika. Oyuncular bu sürede anlaşamazsa parti hakemin işaretlemesine göre sayılır; hakemin işaretlemesi yoksa parti sonuçsuz biter.
Partiyi terk edebilirsiniz de; süre biterse kaybedersiniz.
Japon ve Çin kuralları
Kurallar, partiye davet sırasında odanın izin verdikleri arasından seçilir.
- Japon: kendi bölgenizdeki her nokta ve rakibin esir alınan her taşı için, sayımda ölü olarak kaldırılanlar da dahil, bir puan. Seki içindeki boş noktalar bölge değildir. Beyaz için komi — 6,5 puan.
- Çin: tahtadaki kendi taşlarınızın her biri ve kendi bölgenizdeki her nokta için bir puan; esirler sayılmaz. Komi — 7,5 puan.
Oda kendi komisini belirleyebilir. Komideki yarım puan beraberliği önler; komi tam sayıysa (bunu oda ya da hazır bir pozisyon belirleyebilir) beraberlik de mümkündür.
Handikap
Daha zayıf oyuncuya handikap verilebilir — o siyahla oynar. Sınır, 19×19 tahtada 9, 13×13'te 5 ve 9×9'da 4 taştır. 1 taşlık handikapta taş konmaz ve ilk hamleyi siyah yapar; 2 taştan itibaren handikap taşları kendiliğinden geleneksel noktalara yerleşir ve ilk hamleyi beyaz yapar. Handikap elle ya da “Puana göre” seçilir — puandaki her kademe fark için bir taş; bu yüzden “Puana göre” handikap da 1 taş olabilir.
Handikapta komi beyaz için 0,5 puandır. Çin kurallarında beyaz ayrıca tahtadaki her handikap taşı için bir puan alır.
Parti, odanın kütüphanesindeki hazır bir pozisyondan da başlatılabilir; kendi dizilişiyle oynanan parti puansız olur.
Kaynak ve yorum
Japon kuralları Nihon Ki-in ve Kansai Ki-in'in go kurallarına (1989), Çin kuralları Çin Weiqi Birliği'nin weiqi kurallarına (2002) dayanır: alan sayımı, 3¾ taş, yani 7,5 puan komi; Rusya'da ise “go” spor dalı kuralları geçerlidir (Rusya Spor Bakanlığı'nın 05.11.2020 tarihli ve 815 sayılı kararı, değişiklikler: 31.05.2022 tarihli ve 451 sayılı karar ile 14.09.2026 tarihli ve 866 sayılı karar). Spor Bakanlığı kurallarına göre komiyi yarışma yönetmeliği belirler, ko kuralı dışındaki pozisyon tekrarı hakkında kurallar bir şey söylemez, ölü taşlarla ilgili anlaşmazlığı ise hakem çözer.
Bizde komi Japon kurallarında 6,5, Çin kurallarında 7,5 puandır ve hakemin yerini hakem programı alır: oyuncular onun işaretlemesini değiştirebilir ya da kabul edebilir, program yalnızca oyuncular anlaşamazsa kendisi karar verir. Oyuna devam edildiğinde ilk hamleyi bunu isteyenin rakibi yapar — 1989 kurallarının 9. maddesindeki gibi. Kurallardan sapmalar:
- Uzun döngü. 1989 kurallarına göre pozisyonu tekrarlanan parti, oyuncular anlaşırsa sonuçsuz biter; bizde kendiliğinden biter, ama yalnızca tekrarlar arasında hiç pas geçilmediyse.
- Handikapta komi. 1989 kurallarına göre handikaplı partide komi yoktur; bizde beraberlik olmasın diye 0,5 puandır. 2002 kuralları handikaplı partileri anlatmaz: her handikap taşı için beyaza bir puanı Çin uygulamasından alıyoruz, ama handikap taşlarını serbestçe değil, geleneksel noktalara koyuyoruz.
- Seki. Kurallarda seki pozisyonun kendisinden çıkar; bizde sekideki grupları da, ölü taşlar gibi, sayımda oyuncular işaretler, hakemin işaretlemesi ise yalnızca başlangıçtır.
Kuralların kaynakları
Kurallarımızın dayandığı kural kitapları. Onlardan nerede ayrıldığımız yukarıdaki metinde anlatılıyor.
- The Japanese Rules of Go (yeni sekmede açılır) — Nihon Ki-in, Kansai Ki-in, 1989 · Japonya · en
- Rules of Weiqi (Go) (yeni sekmede açılır) — Chinese Weiqi Association, 2002 · Çin · en
- 한국기원 바둑규칙 (yeni sekmede açılır) — 한국기원 (Korea Baduk Association), 2024 · Güney Kore · ko
- Правила вида спорта «го» (yeni sekmede açılır) — Минспорт России, № 815, 2020; 2026 · Rusya · ru